O xogo dos disparates

Participan nenos e nenas de tódalas idades e xogan tanto ó aire libre coma na casa ou nun cuberto.
Séntanse ou acrequéñanse formando un corro; cada neno ou nena faille unha pregunta ó ouvido ó compañeiro que está a súa dereita e este contéstalle. Por exemplo:
- ¿De que cor son os calcetíns que levas?
- Brancos.
O que responde faille unha pregunta ó que está a súa dereita:
- ¿Cantos anos tes?
- Nove.
E así ata que se completa a rolda, sempre en segredo.
Cando todos teñen preguntado e obtido unha resposta a súa pregunta, agora en voz alta, van dicindo o que lle preguntou o compañeiro que estaba a súa esquerda e a resposta que lle deu o que estaba a súa dereita.
-Este preguntoume de que cor son os calcetíns que levo e este contestoume nove.
De xeito que todos remantan ríndose dos "disparates" resultantes.

Retahílas

Estando a silva no seu lugar
chegou a mora para a pillar;
a mora na silva,
a silva rachouse,
rachouse no chan.

Estando a mora no seu lugar
chegou a mosca para a pillar;
a mosca na mora,
a mora na silva,
a silva rachouse,
rachouse no chan.

Estando a mosca no seu lugar
chegou a araña para a pillar;
a araña na mosca,
a mosca na mora,
a mora na silva,
a silva rachouse,
rachouse no can.

Estando a araña no seu lugar
cchegou a pita para a pillar;
a pita na araña,
a araña na mosca,
a mosca na mora,
a mora na silva,
a silva rachouse,
rachouse no chan.

Estando a pita no seu lugar
chegou o rato para a pillar;
o rato na pita,
a pita na araña,
a araña na mosca,
a mosca na mora,
a mora na silva,
a silva rachouse,
rachouse no chan.

Estando o rato no seu lugar
chegou o gato para o pillar;
o gato no rato,
o rato na pita
a pita na araña,
a araña na mosca,
a mosca na mora,
a mora na silva,
a silva rachouse,
rachouse no chan.

Estando o gato no seu lugar
chegou o can para o pillar;
o can no gato,
o gato no rato,
o rato na pita,
a pita na araña...

Estando o can no seu lugar
chegou o lobo para o pillar;
o lobo no can,
o can no gato,
o gato no rato,
o rato na pita...

Estando o lobo no seu lugar
chegou o pau para pillar;
o pau no lobo,
o lobo no can,
o can no gato,
o gato no rato...

Estando o pau no seu lugar
chegou o lume para o pillar;
o lume no pau,
o pau no lobo,
o lobo no can,
o can no gato...

Estando o lume no seu lugar
chegou a auga para o pillar;
a auga no lume,
o lume no pau,
o pau no lobo,
o lobo no can...

Estando a auga no seu lugar
chegou o home para a pillar;
o home na auga,
a auga no lume,
o lume no pau,
o pau no lobo,
o lobo no can,
o can no gato,
o gato no rato,
o rato na pita,
a pita na araña,
a araña na mosca,
a mosca na mora,
a mora na silva,
a silva rachouse,
rachouse no chan.

Existen versións tanto en lingua galega como castelá:

Estaba la mora en su lugar,
vino la mosca y le hizo mal
la mosca a la mora
y la mora en su moralito sola.

"El cocherito leré"

Era un xogo que se practicaba cando había poucas nenas, porque unha con habilidade podía saltar moito tempo sen perder.
Dan á corda e cantan:
El cocherito leré
me dijo anoche leré...
e cando din "leré" levantan as mans e fan xirar a corda por riba da cabeza da nena que salta que, pola súa banda, acunícase un pouco para que a corda non lle roce.
si yo quería leré
montar en coche leré
y yo le dije leré
con gran salero leré
yo no quiero coche leré
que me mareo leré.
E se a nena non perde seguen cambiando de ritmo:
El nombre de María
que cinco letras tiene
la eme, la a, la erre, la i, la a, Ma-rí-a.
E volven a mudar:
Yo no voy a la Marina
porque me quieren pegar,
los chiquillos caprihosos
que me quieren sentenciar.
Bartolo que te pilla el toro,
Bartolo que teva a pillar,
Bartolo se metió en un globo
y se echó a volar.

Cantigas:

Eres alta y delgada como tu madre,
morena, salada, como tu madre;
bendita sea la rama que al tronco sale,
morena, salada, que al tronco sale.

Eres como la rosa de Alejandría,
morena, salada, de Alejandría:
colorada de noche, blanca de día,
morena, salada, blanca de día.

Toda la noche estoy, niña, pensando en ti;
morena, salada, pensando en ti;
yo de amores me muero desde que te vi,
morena, salada, desde que te vi.

E mudaban o ritmo acelerando:

Desde que te vi con la pata de palo,
dije para mí malo, malo, malo, malo;
desde que te vi con la pata de madera,
dije para mí fuera, fuera, fuera, fuera.

Léxico: Andar a pinchacarneiros

Andar a pinchacarneiros ou dar pinchacarneiros ou pincharagatos é dar volteretas apoiando as mans no chan e dando un unpulo para ficar panza arriba.
Facíano os nenos do rural, ás nenas estáballe vedado por mor da roupa que usaban, porque o chan debe ser mol para non magoarse; soían aproveitar un campo con herba verde recén cortada e, a ser posible, un pouco encostado.
Persoalmente opino que o de pincharagatos pode vir da observación da gran flexibilidade corporal dos gatos ós que lles gosta moito brincar e rebrincar sobre a terra que se acaba de remover.

O Rei xudeo

A noite do cinco de xaneiro, noite de Reis, facíase un bolo de pan e no seu interior metíase unha faba; partíase o bolo e ó que lle tocara a faba tiña que organizar e dirixir unha serie de xogos para divertimento de toda a familia esa noite.
Este costume é a orixe da tradición actual do roscón de Reis e das sorpresasno bolo da Pascua.
Tamén nalgunhas regueifas (bolo de pan que ofrecía a madriña do casamento á mocidade) se introducía a faba como evidencia a copla:
A regueifa está na mesa,
no medio ten unha faba,
co permiso dos señores,
voulle espeta-la navalla.

¿Casualidade?
Antiguamente, no día de Reis líase a pasaxe do Evanxeo que relata as vodas de Caná.

As retahílas

Eran unha especie de cantinelas repetitivas que tiñan como finalidade estimula-la memoria e o razoamento dos nenos. Algunhas tiñan a súa propia melodía, outras baseábanse no ritmo ou na rima.
A seguinte é unha das máis populares, da que se coñecen varias versións:
Touporroutou, ¿para onde vas, vella?
Outros din tantarantán... Establécese un diálogo entre o neno e o adulto estructurado nun orde lóxico:
- Touporroutou, ¿para onde vas, vella?
- Touporroutou, para Pontevedra.
- Touporroutou, ¿e que vas buscar?
- Touporroutou, unha carga de sal.
- Touporroutou, ¿para que é o sal?
- Touporroutou, para botarlle ás berzas.
- Touporroutou, ¿para que son as berzas?
- Touporroutou, para face-lo caldo.
- Touporroutou, ¿para que é o caldo?
- Touporroutou, para comer as vellas.
- Touporroutou, ¿para que son as vellas?
- Touporroutou, para bota-lo millo.
- Touporroutou, ¿para que é o millo?
- Touporroutou, para darlle ás pitas.
- Touporroutou, ¿para que son as pitas?
- Touporroutou, para poñe-los ovos.
- Touporroutou, ¿para que son os ovos?
- Touporroutou, para darlle ó crego.
- Touporroutou, ¿para que é o crego?
- Touporroutou, para deci-la misa.
- Touporroutou, ¿para que é a misa?
- Touporroutou, para subir ó ceo.