Léxico: Andar a pinchacarneiros

Andar a pinchacarneiros ou dar pinchacarneiros ou pincharagatos é dar volteretas apoiando as mans no chan e dando un unpulo para ficar panza arriba.
Facíano os nenos do rural, ás nenas estáballe vedado por mor da roupa que usaban, porque o chan debe ser mol para non magoarse; soían aproveitar un campo con herba verde recén cortada e, a ser posible, un pouco encostado.
Persoalmente opino que o de pincharagatos pode vir da observación da gran flexibilidade corporal dos gatos ós que lles gosta moito brincar e rebrincar sobre a terra que se acaba de remover.

Expresións relacionadas cos xogos de cartas

A primeira é dos rapaces: Dise no xogo da brisca ou do tute quitándolle importancia o feito de gañar a primeira baza. Ten un carácter despectivo e tamén de autoafirmación.

A sorte do principiante: Dise cando unha persoa participa por primeira vez nun xogo e gaña.

Arado: O ás de espadas.

Arrastrar: Xogar de saída unha carta do pau de triunfo naqueles xogos nos que é obligado subirlle.

Arregala-los ollos: Levantar as cellas, facer a seña do ás no xogo da brisca.

As dez de últimas: Sumar dez puntos o que fixo a última baza no tute ou no subastado.

Ás dez de últimas: A última hora, con retraso. Esta expresión pasou dos xogos de cartas á linguaxe coloquial.

As feitas son as que valen: Dise cando ó comezo dunha partida se xoga o ás de triunfo sen esperar á posibilidade de matar o tres para asegurarse unha boa cantidade de tantos.

Asistir ó pau: Botar unha carta do mesmo pau de saída.

Baralla: Conxunto de cartas para xogar.

Barallar: Misturar as cartas da baralla;

Bastón: Ás de bastos.

Baza: Cartas que se gañan nunha ronda.

Bola: O ás de ouros.

Brisca: Xogo; os ases e os treses dos paus que non son do triunfo.

Burro: Cabalo, principalmente o cabalo de bastos; denominación de varios xogos de cartas.

Canta-las corenta: Conseguir 40 puntos por ter o rei e o cabalo do pau de triunfo nalgúns xogos, sempre que se gañe unha baza.

Cantarlle as corenta a alguén: Reprendelo. Expresión dos xogos de cartas que pasou á linguaxe coloquial.

Carro: Mazo, pote; conxunto de cartas que se poñe na mesa despois de repartir nos xogos do burro, a brisca, o tute, etc.

Carta na mesa, pesa: Indica que a carta xogada non pode retirarse.

Carta na mesa, presa: Non se pode volver a atrás a xogada.

Chamarlle burro ó cabalo: Procede dunha das modalidades do burro na que se retira para xogar o cabalo de bastos. Pasou á linguaxe coloquial co sentido de "estamos dacordo coa mesma idea aínda que non empreguemo-las mesmas palabras".

Cinquillo: Xogo de cartas;

Copón: Ás de copas.

Comodín: Nalgúns xogos, carta que pode ter o valor doutra carta calquera;

Cortar: Partir, separa-las cartas da baralla en dous montóns e volver a xuntalas cambiando o orde. Faino sempre a persoa que está á esquerda do que reparte.

Da man de: Refírese a quen iniciou a xogada.

Dar: Repartir as cartas correspondentes a cada xogador.

De man: Dise das cartas que se reciben ó repartir.

Doerlle a un a cabeza: No xogo da brisca, ter un ás ou un tres que non sexan de triunfo.

En la mesa y en el juego se conoce al caballero: Dise cando algún ten mal perder.

Encartarse: Subir a unha carta con outra do mesmo pau.

Escaleira: Serie de cartas de valor correlativo no xogo do chinchón.

Escaleira de cor: Serie de cartas de valor correlativo e do mesmo pau no xogo do chinchón. O que consegue unha escaleira de cor fai un chinchón e gaña.

Escoba: Xogo de cartas; baza na que se recollen tódalas cartas que están na mesa no xogo do mesmo nome;

Estar a cegas: Ter malas cartas.

Estorbar: no xogo da brisca botar un triunfo de pouco valor cando xa hai algunha carta na mesa ou cando vai encartada para que non salven unha brisca.

Estorbo: Triunfo pequeno.

Face-las dos zapateiros: Non gañar un só xogo na mesma partida.

Fallar: No tute ou no subastado, nos que é obrigado asistir ó pau, ter que triunfar.

Fea: Unha carta sen valor.

Figuras: As sotas, cabalos e reis de cada pau.

Ir a Allariz: Non gañar un só xogo na mesma partida.

Ir a Noia: O mesmo que ir a Allaríz, ir ó Ceboleiro ou face-las dos zapateiros.

Ir ó Ceboleiro: O mesmo que ir a Noia. O Ceboleiro é un restaurante moi popular desta vila.

Leva-lo burro: Perder nos xogos do burro.

Mata-lo tres: Xogar o ás de triunfo na mesma baza na que se xoga o tres.

Mazo: Carro, pote;

Montarse: Botar unha carta do mesmo pau da que está na mesa e de maior rango.

O que non xoga, non perde nen gaña: Dise ás vecesa para declinar unha invitación a participar nunha partida; outras para xustificar a aceptación;

Palla: No tute, subastado ou brisca, cartas sen valor algún;

Parella: No xogo do chinchon, dúas cartas do mesmo valor;

Pau: Cada un dos catro grupos de dez cartas que compoñen a baralla española;

Pintan bastos: As circunstancias non se presentan favorables;

Pintar: Triunfar;

Poñerse: Botar unha carta do mesmo pau de saída, pero de máis valor.

Pote: Carro, mazo; conxunto de cartas que quedan na mesa despois de repartir nos xogos do burro, a brisca, etc.

Rinchón: Xogo, modalidade do burro.

Saír: Ser o primeiro en xogar;

Señoritas: As sotas.

Sete-velo: o sete de outros no xogo da escoba;

Subastado: Xogo, variante do tute.

Tantos: Puntos.

Trío: No chinchón, tres cartas do mesmo valor.

Triunfo: Carta do pau que manda nos xogos da brisca, tute, etc.

Tute: Xogo de cartas.

Xogar é aposibilidade de gañar con moita probalidade de chegar a perder. Frase que se lle atribue a Carolina Otero, que era unha xogadora empedernida.

Velo: O sete de ouros no xogo da escoba;

Vinte (en copas): Conseguir vinte puntos por ter o cabalo e mailo rei dun mesmo pau. Se é do triunfo cántanse corenta.

Xogos e xoguetes: léxico

Pedir papas:
Siñifica rendirse, darse por vencido.
Nos acertixos e xogos de adiviñar, declararse incapaz de acertar coa resposta e pedir que o que propuxo o xogo facilite a mesma. Se tódolos participantes piden papas o que propuxo o xogo ten dereito a propoñer outro.
Esta expresión pasou do ámbito dos xogos á linguaxe coloquial co sentido de sentirse esgotado, non ter ánimo nen forzas para seguir facendo unha tarefa concreta de calquera índole.

Vocabulario

CARACOCHES:

Carolos dos carballos cos que os nenos xogaban ó guá se non tiñan bólas e cos que facían rosarios e colares.

Vocabulario

Cucar un ovo:
Facerlle un buratiño para vacialo. As cáscaras empregábanse despois para xogar á Pita Cega ou para facer bonecos.
A orixe da expresión procede do comportamento do cuco, xa que a súa femia pon os ovos, unha ducia aproximadamente, nos niños doutros paxaros, un en cada niño.
Para que o número de ovos do niño non varíe ha de "cucar" de cada vez un ovo doutro paxaro.