Xogos e xoguetes: ¡Arriba España!

Moi popular nos anos 50 e 60 e logo desaparecido por tempo, volveu a poñerse de moda hai uns anos, tanto entre os rapaces das escolas, como nos obradoiros de estimulación cognitiva para adultos maiores baixo a denominación de STOP ou lapis quietos.

Pode participar un número calquera do xogadores. Elabora cada un unha plantilla de nove columnas e tantas filas como permitan as dimensións do papel (case sempre unha folla de bloc cuadriculada); na primeira fila e seguindo este orden escríbense as seguintes palaras: LETRA, NOME, APELIDO, CIDADE, ANIMAL, FLOR, FROITO, MARCA COMERCIAL e PUNTOS, unha palabra en cada casilla.
O que dirixe o xogo vai dicindo as letras do alfabeto á vez que sacude a man dereita; cando alguén di PARA, anótase a última letra dita, supoñamos o M, e o máis rapidamente posible todos deben escribir unha palabra que comece por M de cada unha das categorías: Marcelino, Morán, Málaga, morcego, malva, mandarina, Magefesa...
Pero cando un calquera di ¡Arriba España!, STOP, ou LAPIS QUIETOS, segundo o nome que cada grupo de xogadores lle den ó xogo, hai que deixar de escribir, ainda que non se poideran completar tódalas casillas.
O sistema de puntuación pode variar duns grupos a outros, pero fundamentalmente é o seguinte:

• Cero puntos se non hai resposta ou é incorrecta;
• Cinco puntos se é correcta, pero coincide coa dalgún outro compañeiro;
• Dez puntos se é correcta e non coincide;
• Quince puntos se nengún outro ten resposta correcta nesa cela.

Ó finalizar-lo xogo, súmanse os puntos e gaña o que teña a puntuación máis alta.

Os números

Xogábase nas escola. Participaban dúas rapazas e cada unha delas sen que a outra lle vira poñía nunha ringleira varios números, 7, 8 ou máis, dependendo do tempo que quixeran xogar, comprendidos entre o 1 e o 20 ou o 30, segundo acordaran;
Por exemplo:
3 - 7 - 8 - 10 - 14 - 17 - 19

E debaixo, noutra ringleira tódolos números correlativos
1 - 2 - 3 - 4 - 5 -6 - 7 - 8 - 9 - 10 - 11 - 12 - 13 - 14 - 15 - 16 - 17 - 18 - 19 - 20

Por quenda, unha dicía un número, por exemplo o 4 e tachábao na ringleira de abaixo para non volver dicilo. Se a compañeira non puxera ese número na súa ringleira superior dicía "non" e cambiaba a quenda; se dicía "si" debía tachalo e a outra dicía outro número e así ata que perdera.
O xogo remataba cando unha nena tiña tachados tódolos números da súa ringleira superior.

Os ceros

Xogábase na escola, con coidado de non ser descobertos polos mestres.
Participan dous xogadores que debuxan os ceros sobre unha folla de papel, preferentemente cuadriculado; poden debuxar tantos ceros como queiran, todo dependerá do tempo do que dispoñan.
Era practicado sobre todo polas nenas; por quenlla, cada nena unía dous ceros cunha liña, cando ó traza-la liña pechaba o cadrado, poñía nel unha letra, case sempre a inicial do seu nome e unía outros dous ceros. Cando o xogo ía avanzando era fácil pechar varios cadrados nunha mesma xogada.
Se dispoñían de lápices ou bolígrafos diferentes, cada nena empregaba unha cor para diferenciar millor os cadrados de cada unha. Gañaba a nena que tivera máis cadrados coa súa inicial.

Os submariños

Xogábase na escola, antes de que chegara o mestre ou ás agachadas. Dous participantes xa non moi pequenos, debuxaban cada un nunha folla de papel cuadriculado dous cadrados de 10x10 identificando as columnas cos números do 1 ó 10 e as filas coas letras da A á J, de xeito que cada cela quedaría identificada inequivocamente por unha letra e un número, A3, C7, G5, etc.
No cadrado da esquerda debuxaban os submariños, asegurándose de que o compañeiro non poidera percatarse da súa situación;

• 4 submariños de 1 cela;
• 3 submariños de 2 celas;
• 2 submariños de 3 celas;
• 1 submariño de 4 celas;

Por quenlla, un dos participantes dicía D8 e o outro dicía auga se non tiña ningún submariño nesa cela; pero se o tiña dicía tocado de 1, 2, 3 ou 4, segundo o número de celas do submariño, ou afundido se as demais celas dese submariño estaban tocadas; se era dunha soa cela dicía tocado de 1 , afundido. Ó mesmo tempo, marcaba cunha cruz a cela tocada. Se dicía auga non marcaba nada.

O seu compañeiro marcaba cun punto no cadrado da dereita as respostas, un punto se era auga e unha cruz se era tocado; se estaba afundido marcaba o seu contorno.

Gañaba o que conseguía afundir tódolos submariños do compañeiro antes de que este lle afundira os seus.

O aforcado

Era un xogo que se practicaba na escola ou na casa cando facía mal tempo e para o que se precisa lapis e papel. Participan habitualmente dous xogadores, aínda que poderían ser máis. Trátase de adiviñar unha palabra sabendo por que letra comeza, por que letra remata e cantas letras ten. Ás veces tamén se dá unha pista sobre o seu siñificado dicindo, por exemplo, é un oficio, unha prenda de vestir, etc.
No papel póñense as letras inicial e final e unha raia por cada letra intermedia:
C _ _ _ _ _ _ _ _ O

Existen dúas modalidades:

1. Fanse dúas liñas idénticas, na superior vanse poñendo as letras que diga o xogador e que correspondan coas da palabra buscada no sitio e que lle corresponde; se as letras non son as correstas colócanse na liña inferior; se se completa a liña de abaixo antes de acertar coa palabra, o neno ou a nena perde e terá que probar con outra palabra; as oportunidades están en función do número de letras da palabra buscada.


2. Igual que o anterior, pero só se fai unha liña e cando a letra non é a correcta vaise debuxando o aforcado (de aí o nome do xogo); as oportunidades dependen do número de trazos que teña o boneco;

Trátase dun xogo que se mantén co paso do tempo.