As sortes nos xogos de cartas

Nalgúns xogos de cartas, sobre todo na brisca, no subastado ou no tute, tamén se empregan sortes para determiñar quen será o primeiro en barallar e reparti-las cartas. Un calquera dalle unha carta a cada un incluído el mesmo, que se coloca ó descoberto. O que teña a carta máis alta baralla e dá.
En caso de empate entre dous ou máis xogadores, dáselles somentes a estes unha segunda carta e, se fora preciso, unha terceira ata desempatar.
En ocasións tamén se fai unha sorte para constituír os equipos que competirán entre sí. A sorte máis empregada consistía en darlle unha carta a cada un observando a que pau corresponde para aplica-lo criterio ouros con copas e espadas con bastos.
Esta sorte emprégase cando as persoas xogan unhas coas outras por primeira vez e presumen que todos teñen unha habilidade similar, pois en caso contrario, os equipos fórmanse por consenso para garanti-la competitividade.

Sortes

Sorte de contar:
Don Quijote de La Mancha,
come un huevo
y no se mancha;
come dos
y se escarrancha.
É o neno ou nena ó que lle tocaba quedaba fóra da sorte e, polo tanto, librado de pandar.

As Sortes...

Pin pineja,
la madre de la coneja;
coneja de la uva,
pide "pa" la cuba,
cuba e barro:
pide "pal" caballo,
caballlo mordisco;
pide "pal" Obispo;
Obispo de Roma,
tapa la corona,
que no te la vea
la gata rabona.

As Sortes...

Detrás de una montaña
me encontré con don Pinocho
y me dijo que contara
hasta veintiocho;
yo no le hice caso
y conté hasta ocho,
uno, dos, tres, cuatro,
cinco, seis, siete, ocho.

Cando os rapaces tiñan presa por face-la sorte para escomezar o xogo, simplemente contaban do seguinte xeito:
Un calquera dicía un número, p.e. vintecinco; o que dirixía a sorte sacudía a man dereita se era diestro ou a esquerda se era manecho (zurdo), golpeando o dedo índice sobre o corazón e todos contaban ó mesmo tempo, unha, dúas, tres, catro..., cando alguén lle dicía "para", deixaba de sacudi-la man e seguía contando neno por neno a partires do que estaba situado á sús dereita ata chegar ó vintecinco, que se salvaba.
As sortes de contar sempre comezaban pola dereita do que as dirixía, é dicir, no sentido contrario ó xiro das agullas do reloxo, ainda que o rapaz ou a rapaza foran manechos. Outro tanto acontecía cos xogos da roda, da corda, de cartas, etc., de xeito que os zurdos sempre debían segui-la pauta marcada polos diestros.

As Sortes...

Pin pin jaramacatín,
su madre la coneja
rompió la bandeja,
bandeja real,
pide para sal,
sal menudo,
pide para cubo,
cubo de agua,
esconde la corona
que no te la vea
la cuca Ramona.
(Concello de Vigo)

As Sortes...

Tres pitos ten a vella,
¿cantos pitos ven a ter?
Un, dous, tres.

Ou esta similar:
Nun caixón había tres cravos,
dime, neno, cantos son.
Un, dous, tres.

Una, dole, tele, catole, quine, quinete,
estando la reina en su gabinete,
dijo el rey:
-Vamos a misa,
Dio la reina:
-No tengo camisa.
Dijo el rey:
-Tengo yo tres.
Dijo la reina:
-Préstame una.
Dijo el rey:
-No tengo ninguna.

Algúns informantes cambian "reina" por "rana" e "rey" por "sapo".
Tamén ofrece a variante seguinte:

Una dole, tele catole, quile quilete;
estaba la reina en su gabinete,
llegó quil con el candil, candil candilón,
cuéntame veinte que las veinte son.
Una, dos, tres…(ata vinte).

As Sortes...

Pavís, pavós,
a filla do rei casada con nós,
¿en quen escolledes vós?

A nena ou o neno dicían o nome dun compañeiro e este "salvávase", polo tanto, non tería que pandar.

Orín, orín de pequinitín,
cuando el rey por aquí pasó
siete damas convidó
menos una que quedó
dando palos al mosquero,
el mosquero a llorar,
cinta de plata para mi gata,
cinta de oro para mi moro,
chucurruchú que salgas tú
por las puertas de Mambrú.

Esta sorte tamén podía comezar así:

Pancho, Pancho, cabalo branco,
cuando el rey...

As Sortes

As sortes son pequenos xogos dos rapaces e rapazas previos ós xogos propiamente ditos, pois o seu obxectivo é distribuír os papeis que cada un desenvolverá no xogo ou conforma-los equipos que competirán entre si.
As sortes divídense en dous grandes grupos:

• As sortes con material (pedriñas, carolos, botóns, moedas...);
• As sortes sen material;

A elección dunhas ou doutras vai depender do xogo que se trate, do número de rapaces que van a xogar e do tempo que estes lle queiran adicar á sorte.
Entre as sortes sen material destacan as sortes de contar, tamén chamadas "xogo do botón-botón", pois a sorte máis popular era:
Botón, botón,
de la botera botera,
chirivitón, fuera.
As sortes de contar eran as preferidas polas nenas, mentres que os rapaces preferían as sortes con material ou outras coma a sorte dos pés.
En moitos xogos buscábase a competitividade, é dicir, os grupos ou equipos debían ser equiparables para que o xogo tivera interés, de xeito que os máis diestros ou os maís fortes encabezaban cada un dos equipos.
Taco, taco,
número catro,
un, dous, tres, catro.